كون به حسب قوس نزول است و گر نه ختم و فتح ، يكى است . زيرا آنچه از آسمان الهيت نازل مىشود به سوى أو عروج مىكند در روزى كه به اندازهء هزار سال است از روزهايى كه شما مى شماريد . و اين است جهت خاتميت نبى مكرم و رسول هاشمى معظم كه أو آغاز وجود است چنان كه در روايت است : « ماييم سبقت گيرندگان و آخران » . و در فاصلهء فاتحهء كتاب و خاتمه‌اش سوره‌ها و باب ها و آيه‌ها و فصل هاست . پس اگر وجود مطلق و تصنيف الهى منظم را به همهء مراتب و منازلش يك كتاب اعتبار كرديم آن وقت هر يك عالم از عوالم كليه بابى از ابواب و جزوى از جزوه‌هاى آن بوده ، و هر يك عالم از عوالم جزئيه سورهء آن و فصل آن خواهد بود ، و هر مرتبه از مراتب هر عالم يا هر جزئي از اجزاء آن عالم آيهء آن كتاب و كلمهء آن مىشود ، و آيهء شريفهء « از آيات أو آن است كه شما را از خاك آفريد سپس شما بشرى شديد پراكنده در روى زمين - تا آخر آيات » به اين اعتبار برمى گردد . و اگر سلسلهء وجود را كتابهاى متعدد و تصنيف هاى متكثر دانستيم ، هر عالم كتاب مستقلى خواهد بود كه ابواب و آيات و كلماتى دارد به اعتبار مراتب و انواع و افراد ، و مثل اينكه آيهء شريفهء « هيچ تر و خشكى نيست مگر اينكه در كتاب مبين است » به حسب اين اعتبار است . و اگر هر دو اعتبار را منظور داشتيم وجود مطلق ، يك دوره كتاب چند جلدى خواهد بود كه هر جلد آن داراى باب ها و فصل ها و آيات بيّنات مى باشد . [ 1 ]

--> [ 1 ] مخفى نماند كه سلسلهء وجود را دو اعتبار ديگر هم هست يكى عبارت است از اعتبار كثرت در وحدت ، و دوم اعتبار وحدت در كثرت . بنابر اعتبار اول ، سلسلهء وجود يك كلمه است و آن كلمه « كن وجودى » است كه در آيهء شريفه به آن اشاره شده : « هر گاه اراده كند ، همين كه به چيزى بگويد « باش » ، پس أو خواهد بود . » و در خطبهء روز فطر از أمير المؤمنين عليه السّلام است : « خدايى كه به كلمهء أو هفت آسمان برپا ، و زمين هاى هفتگانه برقرار شد ، و كوههاى محكم استوار ، و بادهاى تلقيح كننده در وزيدن ، و ابرها در جو آسمان در حركت ، و درياها در حدود خودشان ايستاده‌اند . پس و الا و مبارك باد اللّه پروردگار جهانيان . » و به اعتبار دوم ، كلمات است . ( مؤلف )